Zioło na lipiec - wrotycz

 Wrotycz pospolity

Wrotycz pospolity [Tanacetum vulgare] jest wyrastającą na ponad metr, wieloletnią rośliną z astrowatych. Ma sztywne, kanciaste łodygi i ząbkowane liście przypominające paprocie. Pierzaste liście dzikiego wrotyczu wyglądają pięknie gdy rosną na wilgotnym podłożu. Wydzielają silniejszy, orzeźwiający zapach  niż ich kuzyni rosnący w ogrodach. Występuje praktycznie wszędzie. Na nieużytkach, łąkach, pastwiskach, obrzeżach pól i lasów. Dawniej ceniony jako przyprawa i lecznicze zioło. Dziś w większości traktowany jak pospolity chwast.

W XV wieku chrześcijanie rozpoczynali posiłki od szczypty  gorzkiego wrotyczu, na pamiątkę gorzkich ziół spożywanych podczas paschy.  Ciasta wielkanocne wypiekane z młodych liści wrotyczu, miały oczyszczać humory po nadmiarze strączków i solonych ryb w okresie Wielkiego Postu. Wysoko ceniono herbatki i potrawy z wrotyczem. Niektórzy twierdzili, że ta „balsamiczna roślina” zastąpi gałkę muszkatołową i cynamon.

Żółtopomarańczowe, spłaszczone kwiaty rozrastają się w formie baldachów. Roślinę wyróżnia silny, rześki kamforowy aromat  z nutką rozmarynu. Główki kwiatowe są bardzo trwałe, wiele miesięcy nie tracą barwy i formy. Wydają się wieczne, stąd nazwa botaniczna od greckiego athanaton – nieśmiertelny. Ja używam je także do wianków:)

Roślina kwitnie od czerwca do września, powinno się zebrać najpóźniej do sierpnia. Surowcem zielarskim są ziele, kwiat, liście i owoce. Liście, ziele zbiera się przed kwitnieniem i w trakcie, owoce w porze dojrzewania.

W ogrodach antycznej Grecji uprawiano wrotycz  jako surowiec na lekarstwa i barwnik do tkanin. Roślinę doceniali Rzymianie i kultury wschodu. Nie mogło zabraknąć wrotyczu w ogrodach ziołowych Karola Wielkiego i przy klasztorach benedyktynów. Tradycyjnie stosowano w leczeniu gorączki, owrzodzeń, reumatyzmu, dolegliwości trawiennych i pasożytów jelitowych.

W średniowieczu roślina urosła do rangi panaceum na prawie każdą dolegliwość. Od histerii, bólów, gorączki po dnę moczanową i bezpłodność kobiet.  Wierzono, że liście wrotyczu wkładane do butów leczą bóle reumatyczne. Ususzone  ziele rozsypywano w izbach, umieszczano w pościeli do odstraszania wszy i insektów.  Sproszkowanym nacierano surowe mięso by muchy go nie tykały. Miksturami leczono wysypki skórne, brodawki, zwichnięcia, obrzęki.

Gorzki smak wrotyczu  stymuluje ruch, przepływ, usuwa zastoje. Usuwa nadmiar wilgoci, toksyczne gorąco. Mocno stymuluje produkcję soków trawiennych:  żołądkowych, wątrobowych, trzustkowych.  Tonizuje układ pokarmowy, krew i rozpuszcza wszystko, co niepotrzebne.

TCM (Tradycyjna Chińska medycyna) wykorzystuje wrotycz w zaburzeniach trawienia spowodowanych nadmiarem wilgoci jak wzdęcia, gazy, nudności, na reumatyzm, dnę moczanową. Miejscowo na obrzęki, stłuczenia .  Ajurweda uznaje za zioło chłodzące, usuwające ogniska zapalne. Wykorzystuje w  odżywkach do skóry, na wysypki, przebarwienia. Wewnętrznie jako tonik trawienny, przeciwpasożytniczy, stymulujący przepływ krwi.

Według standardów współczesnej medycyny wrotycz nie jest uznawany za użyteczne zioło, nie został mimo to całkowicie odrzucony. W wielu miejscach na świecie nadal stosuje się w stanach gorączkowych, przy żółtaczce i na pasożyty. Wrotycz zwiera tujon, w dużych dawkach toksycznych. Należy stosować rozważnie. Przedawkowanie może wywołać halucynacje, kołatanie serca, silne biegunki, krew w moczu.

Ziele jest bogate w aromatyczne olejki lotne, zawiera alkaloidy, flawonoidy, kwas jabłkowy, winowy, walerianowy. Działanie: przeciwpasożytnicze, przeciwzapalne, odkażające, przeciwbólowe, rozkurczowe, wiatropędne, żółciopędne, moczopędne, przeciwobrzękowe, antyalergiczne, uspokajające.

Wrotycz jest alternatywą dla sterydowych i niesterydowych leków przeciwzapalnych.  Hamuje odczyny zapalne. Zapobiega zastojom krwi, odkładaniu blaszek miażdżycowych w tętnicach i powstawaniu zakrzepów. Tonizuje układ trawienny.

Wewnętrznie stosuje się w zaburzeniach układu pokarmowego, dla ogólnej poprawy trawienia i pobudzenia apetytu. Ze wskazaniem na zastój w jelitach, przy wzdęciach, skurczach, niestrawności. W leczeniu wrzodów żołądka, problemach z wątrobą i pęcherzykiem żółciowym. Przy chorobach autoimmunologicznych: łuszczyca, toczeń, alergie, reumatoidalne zapalenie stawów.

Ja używam wrotycz także do suchych bukietów.